Ik ben Sven De Mulder en ben een beetje vertrouwd met de regio Sint-Niklaas. Ik liep middelbare school in het college, mijn ouders wonen in Temse en ik ben afkomstig van Kruibeke, Bazel. Ik ben afgestudeerd als industrieel ingenieur en dan direct aan de slag gegaan bij Ovam, de Openbare Vlaamse Afval Maatschappij.
Ovam is ontstaan om de problematiek van afval en het storten op te lossen. Ondertussen doet Ovam veel meer. Tijdens het eerste deel van mijn carrière was ik doende rond het bodembeleid, bodemonderzoek en bodemsanering. Ik kwam met de asbestproblematiek in aanraking door het project te leiden voor de opruiming van de asbestproductieafval en asbestcementopruiming in de grote regio rond Kapelle-op-den-Bos. Daar was het bedrijf Eternit gevestigd, die net als SVK een grote producent was van asbestcementproducten. Het afval werd in de jaren ’60, ’70 en ’80 gratis uitgedeeld en opgehaald door de bewoners van de ruime omgeving. Er waren een zevenentwintigtal gemeenten waar we het product aantroffen. Ovam heeft dan een project opgestart, waarbij de mensen het aantreffen van asbest gratis konden melden. Dat werd dan op kosten van Ovam onderzocht en gesaneerd. Ik heb dat project mee opgestart en begeleid. Zo ben ik zowat organisch in het project van de asbest gerold.
Dan ben ik verder gaan kijken, niet alleen naar de problematiek van het verleden maar ook die van vandaag. Sinds 2013 zijn we gaan onderzoeken wat er eigenlijk aan de hand is. Het gebruik en de productie van asbest mag dan wel verboden zijn, we zijn er nog lang niet van af. We hebben decennia lang nog heel veel in onze gebouwen gestopt. We weten het niet zitten, niet hoeveel het is en hoe risicovol het is. Dat vraagstuk was de aanleiding om daarmee aan de slag te gaan. Bij Ovam is er nu een team met mensen waarbij ik nu de teamverantwoordelijke ben.
Wat verstaat de Vlaamse overheid onder ‘asbestveilig’ en wat is haar ambitie terzake?
‘Asbestveilig’ is de ambitie om, bij het normaal gebruik van onze woningen, scholen, bedrijven en kantoren ervoor te zorgen dat daar geen risico’s zijn als gevolg van asbest. Het betekent dat we al het asbest waarmee we in contact zouden kunnen komen in normaal gebruik, moeten opsporen en beoordelen. Als het in slechte staat is, moet het weg. En waarom niet ‘asbestvrij’? Dan zijn we er ineens van af, dan is er geen enkel risico? Dat is technisch en financieel niet haalbaar. Er zit bijvoorbeeld nog veel asbest in nutsleidingen, bijna 40.000 kilometer ondergronds, drinkwaterleidingen, rioleringsleidingen, gas- en persleidingen enzovoort. Er zit ook asbest in zijn onderfunderingen (vroeger besefte men niet dat daar asbestresten bijzaten) en in onze stortplaatsen. Er is heel veel asbest dat we er nooit gaan uitkrijgen, het is ook niet betaalbaar. Asbestvrij, dat gaan we nooit bereiken. Het is een boutade in Vlaanderen: ‘steek een schop in de grond en je komt asbest tegen’. We moeten er wel voor zorgen een veilige toestand te bekomen en het asbest zoveel mogelijk weg te nemen. Als we de doelstelling van een asbestveilig Vlaanderen tegen 2040 halen, zal toch zo’n 90% van het passief in onze gebouwen weg zijn.
Eén en ander is de aanleiding dat het Vlaamse beleid de twee soorten, het hechtgebonden en niet gebonden asbest apart ziet. Ondertussen hebben studies aangetoond dat de matrix waarin de asbest hechtgebonden is ook uiteen kan vallen, verbrokkelt en wegspoelt met het regenwater. Zo komen asbestvezels wel vrij. Dat is een beetje het probleem. Dat doet zich niet voor bij onderdakplaten, als ze niet doorgeslepen worden blijven die zeer intact. Een asbestdeskundige zal ze allicht catalogeren als ‘in goede staat’ en dan moet dat niet persé ‘asbestveilig’ te zijn.
Zijn er subsidies voor de opruim van asbest bij particulieren?
Asbest opruimen is meestal onderdeel van een gebouwrenovatie. Een nieuwe keuken inrichten, een dak vervangen of isolatie aanbrengen. De eerste stap is dan het opsporen van asbest. Die asbestaanwezigheid hoeft niet altijd de grote kost te zijn. Er zijn veel materialen die asbest bevatten, meer dan 3500. Er zijn veel soorten die zonder een noemenswaardige meerkost kunnen verwijderd worden. Er zijn een aantal vervelende soorten die een pak meer kosten en waarbij je een gespecialiseerde firma nodig hebt. Het zijn de erkende asbestverwijderaars die dan via een hermetische zone het asbestmateriaal verwijderen. In dergelijke gevallen kan enkel de asbestverwijdering al veel kosten,. Het is de ambitie van Ovam en de Vlaamse Regering om ondersteuning te bieden daar waar de meerkost van asbest zit.
Er bestaan sowieso renovatiepremies, de woninginnovatie enzovoort, die vermelden niet iets specifiek over asbest, maar voor een dakrenovatie bijvoorbeeld ondersteunen ze, tot een bepaalde limiet, de kosten die je maakt, en of dat nu kosten zijn die je maakt voor afbraak of voor nieuwe materialen, daar wordt geen onderscheid in gemaakt. Asbest zit vervat in de afbraakkosten. Er is specifieke ondersteuning via Ovam naast ondersteuning die andere administraties van de Vlaamse overheid bieden.
Ovam ondersteunt projecten van steden en gemeenten en intercommunales, in Sint-Niklaas is dat bijvoorbeeld Miwa. Zij kunnen subsidies aanvragen voor projecten zoals voor het ophalen van asbest aan huis of een gegroepeerde verwijdering. Zo kan je als burger bijvoorbeeld met een beperkte hoeveelheid asbest naar een recyclagepark gaan, dat is gelimiteerd, soms eerst een stuk gratis en daarna betalend. Bij grotere hoeveelheden kan men een geschikte zak aanvragen via de afvalcommunale of via de gemeente. Daar zit beschermingsmateriaal bij en een brochure. Ja kan d dan die grotere hoeveelheid aan de straatzijde inladen, mooi sluiten en laten ophalen. Het is een gemakkelijke manier om asbest te laten ophalen. Bovendien is het geboden tarief maar een fractie is van wat het normaal zou kosten.
Er zijn ook projecten waar je kan instappen voor een gegroepeerde verwijdering. Dat betekent dat de organisatie een aantal aannemers zal aanstellen of een erkende asbestverwijderaar waaraan je een offerte kan vragen. Voor specifieke asbesttoepassingen geniet je van 50% korting op de verwijderingskost. Dit gaat over niet hechtgebonden asbesttoepassing zoals leidingsisolatie die eruitziet als witte gips rond verwarmingsbuizen, of asbestkarton dat aan de onderkant van vloerbekledingen zit. Op de website van Ovam kan men met zijn postcode achterhalen welke projecten er in de buurt worden georganiseerd. Het is niet overal hetzelfde. Het is nog maar in opstart en er zullen allicht nog regio’s bijkomen. Men kan ook informeren bij de gemeente zelf of bij de afvalcommunale. Vanaf 2021 is er een nieuwe premie voor mensen die hun dak willen isoleren en dat combineren met de verwijdering van de asbestcement dak, onderdak of gevelbekleiding..
Ovam/ omgaan met asbest/ thema subsidies en ondersteuning
Ik hoorde de uitdrukking: ‘asbest verwijderen met eenvoudige handelingen’. Bestaat dat en zo ja, wat betekent het?
Asbest verwijderen is niet eenvoudig. En ook, België is een ingewikkeld land en dat is voor de regelgeving bij asbest niet anders. De bevoegdheid waar ik voor werk, geldt enkel en alleen voor Vlaanderen. Dat komt omdat het een milieubeleid is, maar wat u aanhaalt, de methodiek van de ‘eenvoudige handelingen’ is iets dat sommige aannemers mogen gebruiken. Als het ingewikkelder is, moet het gebeuren door erkende firma’s, met een hoger opleidingsniveau. Dat alles gebeurt volgens een federale wetgeving. Het is de arbeidsinspectie die daar toezicht over uitoefent. Dat zijn onze federale collega’s, daar heeft Ovam niets over te zeggen. We kunnen asbestverwijdering ondersteunen, maar hoe het gebeurt, dat is de bevoegdheid van de federale overheid.
In verband met de ‘eenvoudige handelingen’. Als je voor een baas werkt, bijvoorbeeld een dakdekker die af en toe asbest moet verwijderen, kan je jaarlijks opleiding van acht uur volgen. In die opleiding zit het herkennen van asbest en er correct mee omgaan. Na die opleiding krijgt je dan een opleidingsattest ‘eenvoudige handelingen’. Die opleiding wordt federaal georganiseerd of aangestuurd. Er is een markt van opleidingscentra of zelfstandige centra die dat kunnen geven. De centrale overheid legt dan op wat er daarin moet gegeven worden, maar ze organiseert het niet zelf. Er is een markt van opleidingscentra, de Syntra’s van deze wereld die dat organiseren. Er is geen probleem met de sérieux, maar er is een probleem met het feit dat veel werknemers in de bouw niet Nederlandstalig zijn of afkomstig zijn uit een land waar de gevaren van asbest niet hoog op de agenda staan. Het betekent dat ze vaak weinig van de opleiding begrijpen, dat de opleiding een beetje ‘broek-verslijten’ is, en ook dat ze vaak niet begrijpen hoe het nu echt moet gebeuren, of niet. Ook vaak omdat ze zich niet bewust zijn van de ernst van het probleem.
Een ander probleem is, dat de opleiding niet gedifferentieerd is. Dakdekkers, elektriciens en loodgieters bijvoorbeeld komen andere toepassingen van asbest tegen, ze moeten andere zaken aangeleerd krijgen. Maar de opleiding eenvoudige handelingen is zeer algemeen, in die klassen zitten mensen die allemaal andere concrete behoeften hebben. Komt daarbij dat dat algemene hen niet echt interesseert, zodat de aandacht gaat verslappen en ze het idee hebben dat het geen goede opleiding is. Er bestaat geen lijst van aannemers die werknemers in dienst hebben die asbest verwijderen volgens de ‘eenvoudige handelingen’. Het beste wat je kan doen is aan de aannemer die asbest verwijdert, een kopie te vragen van het attest van de werknemer die het gaat uitvoeren. Om zeker te zijn dat ze een beetje basiskennis hebben.
Een groot aandachtspunt is dat de collega’s van de arbeidsinspectie te weinig mensen hebben om controles uit te voeren. Hierdoor is de pakkans bij aannemers en werknemers niet hoog genoeg.
Verantwoordelijk daarvoor is FOD Waso. Het gaat over werkgeversverplichtingen..
https://werk.belgie.be/nl/themas/welzijn-op-het-werk/chemische-kankerverwekkende-mutagene-en-reprotoxische-agentia/asbest-en?id=618
Hoe zit dat met de verplichting van een asbestinventaris ?
Een werkgever moet erover waken dat zijn mensen niet blootgesteld worden aan asbest. Daarom moet hij altijd een asbestinventaris opmaken en dan het juiste werkplan opmaken. Hij moet zich afvragen of zijn mensen dat mogen doen, en hoe of dat hij beroep moet doen op een erkende asbestverwijderaar. Dat is de theorie. Als particulier hoef je geen inventaris op te maken, maar een aannemer heeft wel die verplichting in verband met de werken die hij aanneemt. Hij doet dat best voor hij een offerte maakt.
Als men tijdens de werken ziet dat de aannemer het niet zo nauw neem met de regels kan men de arbeidsinspectie per provincie of regio vragen om langs te komen en een pv op te maken. Men kan altijd terecht bij de milieuambtenaar op de milieudeskundige bij de politie als ze echt asbest achterlaten of stof aan het opwekken zijn. Dat zijn milieuovertredingen en daar kan de lokale toezichthouder bij optreden. Wij van Ovam geven opleidingen aan toezichthouders en mensen van steden en gemeenten, om hen te onderrichten in hoe asbest te herkennen over wat veilig is en wat niet. Die opleiding is trouwens niet verplicht.
Als iets duur is, zoals het wegnemen van asbest door erkende asbestverwijderaars, dan is het risico hoog dat mensen dat gaan ontwijken, maar ze zouden moeten rekening houden met hun eigen gezondheid. Kiezen voor de goedkoopste oplossing is vaak gevaarlijk. Resten die achterblijven kunnen een risico betekenen voor de bewoners van de woning. , Het lijkt me belangrijk om in zee te gaan met aannemers die duidelijk uitleggen hoe ze gaan werken en waarom ze dat doen.
Hebben jullie contact met collega’s in Brussel en Wallonië ?
We hebben contact met collega’s in Brussel. Specifiek daar is dat er voor het verwijderen van veel asbest een milieuvergunning nodig is. Daarbij zijn er steekproefcontroles. Wallonië heeft daar ook een variant van. Het systeem met die milieuvergunning kennen wij in Vlaanderen niet. Er zijn bij ons dan weer andere zaken die zij niet hebben. Het belangrijkste is toch wel die verplichte asbestinventaris bij de verkoop. Vanaf 2022 moet iedereen die een gebouw ouder dan van 2000 verkoopt een verplichte asbestinventaris hebben, een nieuwe koper zal zo weten waar de asbest zit en op welke manier hij het best kan verwijderen, dat zal ook voor ons een heel goed hulpmiddel zijn om de risico’s bij het onzorgvuldig handelen door onwetendheid bij mensen uit te schakelen. Die inventaris komt bij de notaris en bij de verkoopakte.
Wat zal er gebeuren met de terreinen van SVK en de Boelwerf? Los van het stort.
Het bedrijf zal vallen onder de bodemonderzoeksplicht, dat blijft sowieso op een bedrijf rusten. Daarbij wordt alles in kaart gebracht. Daarna komt de bodemsaneringsplicht met de verschillende mogelijkheden die moeten afgewogen worden. Voor de asbestproblematiek is het vaak een combinatie. De rode draad is altijd het vermijden dat de vezels kunnen opwaaien, dat is dus, afdekken met het contact met de lucht, het niet belopen en niet berijden, maar men moet ook vermijden dat er nadien gegraven wordt. Het is afhankelijk van hoe het ligt op het terrein, hoe diep of hoe oppervlakkig, het wordt waarschijnlijk een combinatie van afgraven en duurzaam isoleren. Dat gebeurt dan bijvoorbeeld met een voldoende afschermende laag en signalisatiefolie. Er zullen allicht ook beperkingen zijn in verband met de nabestemming. Wat er op gebouwd mag worden, of men erin mag boren of erop aanplanten.
Wat is de taak van Ovam inzake asbest?
Één, voor gebouwen en infrastructuur zijn we de beleidsverantwoordelijken voor het Vlaamse asbestafbouwbeleid. Ook voor het Vlaamse bodembeleid is de OVAM de beleidsregisseur. De Vlaamse bodemwetgeving bepaalt wanneer een bodemonderzoek moet uitgevoerd worden e wie de plichten heeft voor het bodemonderzoek of de bodem sanering: j de eigenaar, exploitant of gebruiker. Als een saneringsplichtige geen stappen onderneemt, kan de Ovam dat ambtshalve zelf doen en de kosten terugvorderen. Voor wat betreft de bodem hebben wij daar bevoegdheid voor. Maar niet voor asbest in gebouwen.
Sint-Niklaas 8 december 2020 interview Johan De Vos met geluidsregistratie.