20 dec 2020

KERSTMIS, dit jaar

Misschien lukt het nooit. In ieder geval niet op grote schaal. We toeren in een kring van welwillenden. Ze geven ons raad, zeggen dat we goed bezig zijn en willen meedoen. Niet te geloven. De STOFFvzw kring wordt groter maar niet echt groot. Het heeft natuurlijk met corona te maken zeggen we dan. Het beïnvloedt ons leven tot in de kleinste kleinigheden. Ik merk dat de vrouw van de bakker haar handen niet ontsmet nadat ze het geld van de klant manueel ontving en dat ze met diezelfde handen mijn pistoletjes vastneemt. Ik zeg er niets van, maar het baart me zorgen. Zo ver is het gekomen. En dan denk ik: dat is dan wel gelukt.

Half maart, de donderdag voor de eerste lockdown, reden we met ons vier van STOFFvzw naar de Vrije Universiteit in Brussel. Daarover brachten we al verslag. Daarbij hebben we u niet verteld dat we die dag met zijn vier (niemand van ons is knuffelcontact van een ander) dicht bijeen in één auto zaten,  een 308, en dat we onderweg, in Hingene nog op café gingen om na te praten en daarbij aan een tafeltje zaten, de één tegen de ander. ’s Anderendaags al was dat ondenkbaar. We hebben het sindsdien ook nooit meer gedaan en het wordt vast moeilijk om het weer gewoon te worden. Die avond beschreef een dame, Sophie Wilmès, 45 jaar (ze werd door een wondere samenloop van omstandigheden premier van dit land) wat wél en niet mocht. En alzo geschiedde. Haar functie en de grafieken van wat covid-19 aanricht gaven haar dit gezag.

Gezag is belangrijk. Mensen met een hoge functie krijgen zendtijd, foto’s en artikels in de krant, roddel op straat, kritiek en  liefdesbrieven. Wij daarentegen, zogezegd ‘goed bezig’ zitten gemarginaliseerd aan onze praatbox, teams of skype machteloos te wezen. Vorige maand lanceerden we een vraag naar meer info om ons asbestarchief te stofferen en ja, drie mensen hebben erop gereageerd. Drie.

Ooit moeide het gezag zich met asbest. Asbest maakt slachtoffers die konden vermeden worden. Er hangt schuld aan de vezel en schuld heeft juridische weerhaken. In 2000 richt het gezag het asbestfonds op. Het geeft geld aan asbestslachtoffers. Veel en niet veel. Bijvoorbeeld €40.000 per asbestdode. In vergelijking met veel andere landen kan men dat in België tamelijk gemakkelijk bekomen (zie een artikel in ons tijdschrift STOFFA  nummer 4), zelfs als men niet weet waar men de kanker heeft opgedaan. Dat is dan weer typisch voor het gezag, het lukt, niet voor 100%, maar toch. Het is onpersoonlijk, het geld stinkt naar omkoperij, maar je zou gek zijn om het niet te accepteren.

In de statuten van onze vzw staat dat we stem willen geven aan de asbestslachtoffers in het Land van Waas. Dat willen we nog altijd, op onze manier, via cultuur – hoe mensen met mekaar omgaan – maar vooral al luisterend naar de verhalen van de slachtoffers en de nabestaanden. Bij al die verhalen horen we het knarsen van een belangrijk element en waarachtig, het heeft met gezag te maken. De overheid kan wel zorgen voor geld, maar ze zwijgt als het over schuld gaat. Nergens horen we ook maar het begin van een ‘sorry’. Integendeel, we mogen blij zijn dat er geld is. Punt,. Dat is dan geregeld. Het is niet duidelijk of men na het ontvangen van dat geld nog een rechtszaak kan aanspannen tegen een vermoedelijke schuldige. Dat wordt sowieso riskant want er staat een legertje gespecialiseerde advocaten klaar om een rechter er op te wijzen dat de ziekte misschien al 45 jaar sluimert in het lichaam van de tegenstrever en dat er 739 producten bestaan die asbest bevatten. Het is moeilijk om te bewijzen dat het asbest van zijn klant, het schuldige asbest is. Boem. Vrijspraak wegens gebrek aan bewijs.

In deze kersttijd denk ik aan het volgende: Is het nu echt zo moeilijk voor iemand van het gezag, een minister, burgemeester, grootindustrieel, iemand van justitie of een hoge vakbondsman om naar waarheid te zeggen dat ze het gevaar van asbest altijd al kenden? Dat ze het negeerden, deden alsof het niet zo erg is, toch een beetje geld kregen van de producenten, of gaven, dat als zij het niet deden, iemand anders het zou doen, dat ze toch werkgelegenheid en welvaart creëerden, dit soort dingen. Maar dat het foute beslissingen waren, getreuzel, cynisme, jarenlang. Dat ze zich daar nu van bewust zijn en zichzelf schuldig verklaren. Plechtig en in het openbaar. Geloof me, dat zou helpen. Wat ze zeggen zou niet nieuw zijn, iedereen weet het, alleen de ‘sorry’ ontbreekt. Een bekentenis als deze zou grootmenselijk zijn en meer gezag uitstralen dan het bange zwijgen. Gezag is belangrijk.