15 mei 2020

STOFFvzw in mei 2020

Het meisje van de foto kijkt in mijn ogen. Het is stil in de kamer en het licht is dun. Wat ik zie, doet me denken aan  groot verdriet. Het ligt misschien niet aan haar. Het zit in mij. Verdriet is onvertaalbaar. Het is bij iedereen anders. Het zijn niet alleen gedachten en gevoelens, het broedt ook in het lichaam met sappen en zenuwen en pijn, openlijk of verdoken, in stilte of met groot laweit. We kunnen meeleven, dat is waar, maar nooit op de manier van de ander. Verdriet is er al te vaak voor een mens alleen.

Ik ken niemand die stierf aan covid-19. Ik kan me niet voorstellen hoe het er aan toeging op die laatste momenten in het ziekenhuis of het woonzorgcentrum.  Het is een mens met familie, kinderen, kennissen, en ik heb er geen idee van hoe het voor hen was. Die uitvaart met vijftien personen? Het schrijven van de brieven? De gedachten tussen licht en donker?  Ik weet niets, maar ik ken wel het aantal ziekenhuisopnamen, hoeveel mensen er op ‘intensieve’ liggen en hoeveel doden er waren, gisteren. ik kan me de scheefte van de curve voor de geest halen. Dat alles laat me nadenken over het verschil tussen het grote verdriet en wat we via de media vernemen.

Mede onder impuls van onze stadsgenote rector Caroline Pauwels hebben de  mensen van de Vrije Universiteit van Brussel zich voorgenomen om van hun universiteit een ‘meelevende universiteit’ te maken. Als ik het goed begrijp willen ze de gemeenschap van studenten, professoren, medewerkers, afgestudeerden en al het volk errond  laten meeleven met wat er gebeurt, niet alleen  bij de grote drama’s maar ook bij de verdoken gevoeligheden. Dit sprak ons van STOFFvzw aan, want dit is precies datgene wat we voor onszelf nog niet eens goed hadden geformuleerd: werken aan een maatschappij die meeleeft, een maatschappij waar het minder kil is om te leven. We reden met vier in de auto naar die universiteit om erover te spreken, te onderhandelen en afspraken te maken. Diezelfde avond nog brak de coronavirustijd los. Het moet lukken.

Sindsdien zien we mekaar via het computerscherm en wordt er meer nog dan anders nagedacht. Bijvoorbeeld over  hoe we het beste kunnen omgaan met de asbestslachtoffers in ons Land van Waas. In de openbaarheid horen we bijzonder weinig over de covid-19 slachtoffers, weinig ook over de zieken, nauwelijks publieke aandacht voor het herdenken van de doden.  Het nieuws, de acties en voorschriften beantwoorden aan hetgeen mensen willen horen: hoe is het met onze toekomst en wat wij mogen verwachten. Er is een gelijkenis tussen covid-19 en asbest, alvast voor wat er wel of niet verschijnt in de media, de reacties van de bevolking, die van de politici, de drukkingsgroepen en de specialisten. Elk wil voor zichzelf en voor zijn organisatie leven en overleven. Het echte meeleven is zeldzaam.

Covid-19 slachtoffers zijn in hoge mate het gevolg van noodlot en een beetje ook van de slordigheid van mensen in hun omgeving. De asbestslachtoffers zijn het gevolg van geldbejag, slechte informatie en cynisme. Het is schrijnend hoe tot op de dag van vandaag zakenlieden en de plaatselijke overheden nog altijd proberen profijt te halen uit de asbestsituatie. Door het te negeren bijvoorbeeld en als het kan, om er rijk van te worden.  Het ziet er naar uit dat zelfs het opruimen van asbest een hoogst winstgevende nijverheid wordt. Wie zal eraan winnen? En wie verliezen? Meeleven met de talloze slachtoffers is nog ver weg.

We zetten onze woede opzij en dalen af naar het verdriet op onze weg. Wat kunnen we doen? De andere kant opkijken? Zijn woorden voldoende? En de welke? Verdriet is vaak onzichtbaar. Ik ken het meisje van de foto niet. Ze is alleen een foto, iets van vroeger ergens uit een doos. Maar het is haar blik die me beroert en doet denken. Ze is mijn Mona Lisa.

Deze tekst verschijnt deze week in het tijdschrift STOFF A samen met getuigenissen van asbestslachtoffers, grafiek, opinies en een cartoon. Een jaarabonnement op dit driemaandelijks tijdschrift kost € 20 (of € 50 als steun). Bankrekening BE95 7390 1727 1758 , vermeld naam en postadres. www.stoffvzw.be